Nacionalizmi dhe Imperializmi.

Filed under: Bota,Histori,Kryesore |

Nacionalizmi dhe Imperializmi.

as
Nga:Lulezim Cuka.

Problemin mbi kombin dhe nacionalizmin dua ta shtri në rrafshin shkencor duke iu refereuar një autori dhe njohësi të mirë të kesaj fushe ERIC HOBSBAUM, në mënyre që punimi që te jetë sa më I pasur do referohem edhe autorevë të tjerë, njohes të mire  ashtu sic janë: ERNEST GELLNER e ANTHONY.D.SMITH, të gjithë këta autorë jane eminentë dhe pika referimi për shumë studiues,autorë të cilët pothuajse tërë veprimatarinë e tyre jetësorë u kushtuan problematikave sic janë kombi dhe nacionalzimi.

Nacioalizmi etnik sfidon, por edhe ripërforcon shtetin kombëtarë. Krahasuar me të , idealet mbikombëtare duken të vagullta dhe të zbehta, ndërsa ëndrrat për një botë kozmopolite është utopike.

Imperializmi:

Azia dhe Afrika nuk ishin të vetmet zona që I nënshtroheshin shfrytëzimit imperialist, ashtu siç nuk ishin vetëm vendet europiane të përfshira në këtë shfrytëzim. Shtetet e Bashkuara të Amerikës, pavarsisht nga kriticiami I fortë I brendshëm, hynë në rrugën e politikës së kolonializmit përpara fundit të shekullit.

Lenini ishte personi I parë që zhvilloi një interpretim ekonomik të imperializmit. Mbrojtësit e imperializmit argumentuan që, përveç ofrimit të tregjrve të reja dhe të mundësive  të shfrytëzimit të kapitalit të tepërt, kolonitë do të siguronin burime të reja materialesh për lëndë të para dhe të shërbimit si vende shkarkimi për popullsinë e vendeve të industrializuara që po shtoheshin me shpejtësi.

Shkaqet e imperializmit qenë të shumta dhe komplekse. Asnjë teori e vetme nuk I shpjegonte të gjitha rastet. Një ndër shpjegimet më popullore të imperializmit modern përfshin nevojën ekonomike. Në fakt imperializmi modern është quajtur “imperializëm ekonomik”, sikur forma më të hershme të imperializmit nuk kanë pasur përmbajteje ekonomike.

Një ndër këto shpjegime janë:

  1. Konkurrenca në botën kapitaliste bëhet më e fortë, gjë e cila çon në formimin e ndërmarrjeve të shkallës së gjërë dhe në eleminimin e të gjithë ndërmarrjeve të vogla.
  2. Kapitali grumbullohet tëk ndërrmarrjet e mëdha gjithnjë e me shpejt, dhe meqënëse fuqia blerëse e masave është e pamjaftueshme për të blerë të gjitha produktet e industrisë së shkallës së gjërë, atëhere niveli I fitimit pëson ulje.
  3. Meqënëse kapitali grumbullohet dhe prodhimi I industrive kapitaliste mbetet I pashitur, atëhere kapitalistët I kthehen imperializmit për të përfituar kontroll politik mbi zonat në të cilat ata mund të investojnë kapitalin e tyre të tepërt, për të shitur prodhimet e tyre të tepërta.

Ky është thelbi I teorisë marksiste për imperializmin, më saktë thelbi iteorise leniniste, Lenini botoi teorinë e tij në vitin 1915 në pamfletin e tij gjërësisht të lexuar, të titulluar Imperializëm, shkalla më e lartë e kapitalizmit”

Shpeshherë bëhet një dallim midis imperializmit dhe kolonializmit. Në këtë mënyrë, as Rusia dhe as Austro- Hungaria nuk kishin koloni përtej detit, por të dyja ishin qartazi perandori, në kuptimin që ato sundonin popuj të tjerë pa pëlqimin e këtyre të fundit. Fuqitë imperialiste nuk krijuan koloni në Kinë, megjithëse Kina ishte subjekt i kontrollit imperialist.

Kontinentet e mëdha të Azisë dhe Afrikës u përfshinë shumë pak në zgjerimin tregtarë të shekullit XIX, derisa u detyruan të veprojnë në këtë mënyrë nga forcat ushtarake e Perëndimit.

Perandoria e madhe dhe e lashte Kineze, si Japonia, Koreja dhe principatat e Azisë Juglindore, bënë përpjekje që të qëndronin larg civilizimit perëndimorë, të cilët ata e konsideronin larg civilizimit të tyre. Ata refuzuan të pranonin përfaqësues diplomatikë perëndimore ( me përjashtim të Siamit, i cili kishte mardhënje diplomatike me Francën), përjashtuan ose presekutuan misionarët  kristian dhe lejuan vetën një rrymëz tregtie bë Perëndim. Pjesa dërmuese e Afrikës brenda tropikut kishte një klimë të ashpër për europianët dhe një numër sëmundjesh të panjohura dhe shpeshherë vdekjeprurëse.

Bismarku e perdori imperializmin francez si një mjet për të shmangur hakmarrjen e Francës kundër Gjermanisë, po fillimisht ai e kishte kundërshtuar imperializmin për vetë interesat e Gjermanisë, por më pas e pranoj atë për të forcuar pozicionin e vet politik dhe për të larguar vëmendjen mga problemet sociale në Gjermani.

1.Kombet dhe Nacionalizmi.

Nacionalzimi në thelb është një parim sipas të cilit njësia politike dhe njësia obëtare duhet të përputhen”.

Ndërsa përsa i përket kombit Hobsbaum jep këtë përkufizim:….”Sikurse më të shumtët e studiusëve serioze të kësaj problematike unë nuk e konsideroj “kombin”si entiet social parësor e të pandryshueshëm.Ai i përket një periudhe historike të veçantë dhe relativishtë të vonë ai është entiet social vetëm për ate se ka të bëjë me një lloj të caktuar shtetti territorial modern.me “shtetin komb”dhe nuk kak kuptm te flitet per komb dhe kombesi shkeputurzai nga realietet historik”.[1]

Uollërt Begehoti,e paraqet historinë e shekullit XX si histori të “ndërtimit të kombit”, por që ka theksuar gjithashtu, me mençurinë e tij karakteristike, se: “Ne e dimë çka është kur nuk na pyesin, por nuk mundemi të shpjegojmë dhe as ta përkufizojmë aty për aty”.[2]

Në mënyrë të ngjashme e argumentonte më 1983 antroposociologu britanik Ernest Gellnernë esenë e tij “Nacionalizmi dhe Modernja”. Ai nënvizonte rolin qendror të industrializmit : “Procesi i industrializmit u zhvillua në faza e në kushte të ndryshme; ai lindi rivalitete të reja me humbje dhe fitime të reja. Profetët dhe komentuesit e epokës industriale , çoftë nga e majta qoftë nga e djatha , shpesh i kanë mveshur ati internacionalizëm, mirëpo ia mbërriti pikërisht e kundërta : epoka e nacionalizmit ! Sipas Gellnerit të poseduarrit e një kombësie nuk është një tipar i qenësishëm i njerëzimit , por tani kjo është bërë të duket si e tillë .

Gellner thotë se,në të vërtetë , kombet, ngjashëm si shtetet, janë një rastësi , dhe jo një domosdoshmëri universale . As kombet dhe as shtetet nuk ekzistojnë në të gjitha kohët dhe në të gjitha rrethanat. Për më tepër, kombet dhe shtetet nuk janë e njëjta rastësi .

 Nacionalizmi e konsideron që këto ishin të përcaktuara njëri për tjetrin; që cilido prej tyre pa tjetrin është i pakompletuar, dhe që paraqet tragjedi .

Është e siguritë që shteti u shfaq pa ndihmën e kombit. Disa kombe me siguri u shfaqën pa bekimin e shtetit të tyre. Është më e debatueshme ajo se a mos ideja normative e kombit , në kuptimin e saj modern , e presupozonte ekzistencën paraprake të shtetit … Çfarë është atëherë kjo ide e rastësishme, por në kohën tonë në dukje universale, dhe normative e kombit?

1) Dy njerëz janë të një kombi të njëjtë nëse dhe vetëm nëse ata e kanë të përbashkët kulturën e njëjtë , ku kultura më tutje e ka domethënien e një sistemi të ideve, të shenjave, të asociimeve dhe të mënyrave të sjelljes dhe komunikimit.

2) Dy njerëz janë të një kombi të njëjtë nëse dhe vetëm nëse ata ia pranojnë njëri-tjetrit se i takojnë të njëjtit komb. Me fjalë të tjera , kombet i bënë njeriut, kombet janë krijime të bindjeve, të besnikërive dhe të solidariteteve të njerëzve. Një kategori e thjesht e personave (të themi banorë të një territori të dhënë , apo folës të një gjuhe të dhënë ) shëndrrohet në komb nëse dhe kur anëtarët e kësaj kategorie me vendosmëri ia pranojnë njëri-tjetrit disa të drejta dhe obligime reciproke duke u mbështetur në anëtarësinë e përbashkët në të . Është njohja e tyre e njëri-tjetrit si partnerë të këtij lloji, dhe jo atributet e tjera të përbashkëta, çfarëdo që ato të mund të jenë , ajo e cila ata i shëndërron në një komb i ili e ndan këtë kategori nga jo-anëtarët.
Secila nga këto përkufizime të përkohëshme , ai kulturor dhe ai voluntarist , e ka një meritë. Secila nga ta e vecon një element i cili e ka një rëndësi të mirëfillët për të kuptuarit e nacionalizmit .Është e qartë , secili nga këta është i rëndësishëm dhe me vend, por po aq e qartë , asnjëri prej tyre nuk është as për së largu i mjaftueshëm .

Sa i përketë kombit dhe nacionalizmit dhe procesit se kush kujt i paraprinë Gellner jep këto vlerësime:
Ai thotë që kombet i bënë njeriu dhe i jep elemente me të cilat edhe e përkufizon kombin pra : “kultura e përbashkët dhe vullneti për të jetuar bashkë në kontekstin e shoqërisë industriale”.Gellner përmend kontekstin industrial sepse shfaqja e shoqërisë industriale sipas tij është e rastësishme, ndërsa si vazhdimësi e kemi shfaqjen e nacionalizmit që e konsideron si pashmangëshmëri në shoqërinë industriale dhe në një mënyrë kjo nuk është e rastësihshme .

Dhe nga këto mund të nxjerrim konkluza se shfaqja e një kombi është rastësi , ndërsa shfaqja e parimit nacionalist në këtë epokë industriale nuk është rastësi.
Mirëpo, sipas Gellnerit asnjëra nga përkfuzimet e mësipërme nuk janë të kënaqshme dhe të mjaftueshme.
Ndërsa nacionalizmin Gellner e përkufizon : “Si një parim sipas të cilit njësia politike dhe njësa kombëtare duhen të përputhen”

Thamë më lartë se nacionalizmt Gellner thote …” nacionalizmi ai i cili i krijon kombet dhe nuk është e kundërta. Duhet pranuar, nacionalizmi e përdor shumëzimin e kulturave para-ekzistuese të trashëguara historikisht, megjithatë ai i përdor ato në një mënyrë tepër selektive, dhe të shumtën i transformon radikalisht…Gjuhë të vdekura mund të ringjallen , tradita të shpiken , dlirësi burimore të paprishura fare dhe në tërësi të trilluara mund të ripërtrihen. Por ky aspekt prerazi shpikës, kulturalisht krijues, ëndërrimtar, i zjarrit nacionalist, nuk bënë që kujtdo çoftë t’i lejoj të vijë në mënyrë të gabuar në përfundimin se nacionalizmi është një shpikje ideologjike e rastësishme, artificiale, e cila mund të mos kishte ndodhur fare, vetëm sikur ata mendimtarë të mallkuar evropian, ndërhyrës dhe ngatrrimtar, të pa përmbajturqë ta lënë të mirën rehat , të mos e sajonin atë dhe të mos e injektonin rastësisht në sistemin e qarkullimit të gjakut të bashkësive politike përndryshe të qëndrueshme .
Padyshim që kur bëhet fjalë për kombin dhe nacionalizmin nuk mund të anashkalohet edhe teoria e Benedikt Andersonit dhe pikëpamjet e tij.

Ky kombet i quanë komunitete të imagjinuara , dhe ky është një përkufizim në frymën antropologjike si thotë edhe vetë . Sipas tij , kombet janë të imagjinuara sepse dhe tek kombi më i vogël që ekziston antarët e tij nuk do të jenë në gjendje t’a njohin njëri tjetrin, nuk do t’i takojnë kurr , dhe se është i imagjinuarë si i kufizuarë, sovranë dhe si bashkësi .
Ndërsa sa i përketë nacionalizmit Anderson sygjeron që kjo të kuptohet duke e rëndtiur në sistemet e mëdha kulturore nga të cilat edhe u shfaq nacionalizmi, e jo të renditet në ideologji.

Hobsbaum në analizën e tij rreth kombit dhe nacionalizmit ndoshta edhe me titullin e librit të tij “Kombi dhe Nacionalizmi që nga viti 1780” , jep me tregu për një pikëpamje .Fillimisht , Hobsbaum konsideron që në një mënyrë cdo gjë fillon që nga 1780 , pra paraqet fillimin e dekadës në të cilën ndodhë Revolucioni Francez. Ai thotë është pikërisht epoka e revolucioneve, ajo që krijoj parakushtet për shfaqjen e kombeve.

Më lartë cekum se Gellner thotë : nacionalizmi shfaqet një herë e pastaj ky krijon kombin. Ndërsa Hobsbaum thotë që : nacionalizmi dhe shteti krijojnë kombin . Dhe ky është rezultat i një procesi politikë i paramenduarë dhe i udhëhequrë nga shteti , në këtë rastë lidhet me nëntitullin e librit : “Programi, miti , realiteti” ku siq thotë autori libri është përshkrim i një realitetit i cili paraqet krijimin e një programi politik i cili shfrytëzon mitet të cilat krijohen në popull gjatë një periudhe të cilën autori e quan “protonacionalizëm popullorë” .

Për analizën e cështjes kombëtare Hobsbaum propozon dy këndvështrime nga lartë që do të thotë vështrim i ndikimit të politikave udhëheqëse në krijimin e kombit si dhe këndvështrime nga poshtë që do të thotë vështrimë i asaj se cfarë ndodhë në popullë ndaj të cilit ushtrohën politikat .
Hobsbaum gjatë studimit të tij shumë u referohet autorëve të tjerë , krahason konceptet me ta dhe shpeshherë përvetëson pikëpamje të tyre . Në mesin e tyre është edhe studijuesi qekë Miroslav Hroh , ku huazon një argument mbi “ndërgjegjën kombëtare” .: “ndërgjegja kombëtare zhvillohet në mënyrë të pabarabartë ndërmjet grupeve të ndryshme sociale dhe rajoneve të ndryshme të një vendi …Të shumtët e studiuesve do të mund të pranonin se ciladocoftë natyra e grupeve sociale që fitojnë më herët atë që quhet ndërgjegje kombëtare , fshatarët do të jenë ata që prekën të fundit prej saj”.[3]

Duke analizuar konceptet e Hobsbaumitkombin dhe nacionalizmin vërehet perspektiva politike e tij, prandaj edhe thotë se : “kupëtimi parësorë i kombi tai që hasët më dendurë nëpër tekste ka qene kuptimi politik. Ai ishte i barabartë njëkohësisht me popullin dhe me shtetin , sikundër mund të vërehet në Revolucionin Amerikan dhe pastaj në Revolucionin Francezë, një barazim që shohim sot në shprehje të tilla si shteti-komb”.[4]

 “Kombi në ditët e sotme pokalon nëpër një proqesë të dukshëm humbjeje të një pjese të rëndësishme të funksioneve të tij të vjetra dhe konkretisht konstituimin e një ekonomie kombëtare territorialisht të kufizuarë e cila përbënte një bllok ndërtimi në ngrehinën e madhe të ekonomisë botërore . Sipas Hobsbaum e vetmja ekonomi kombëtare që ende funksionon në fund të shek: XX është ndoshta ajo Japoneze”.[5]

Se cila do të jetë e ardhmja e kombit dhe nacionalizmit dhe forcës së tyre ndikuese apo çka do të bëhet me to Hobsbaum jep këtë vlerësim mbi to . “ Kombet dhe nacionalizmi do të jenë të pranishëm në këtë histori , por në rolet e dorës së dytë dhe shpeshëherë fare të vogla”.[6]

2.Fazat e Trazicionit.

Cilat janë fazat e ndërmjetme që me gjasë një shoqëri do të përshkojë në rrugën e sajë nga njëra formë te tjetra?

Këto faza nuk do të jenë të njëjta në të gjitha vendet dhe rrethanat. Organizimi politik i Evropës qëndrore dhe lindore në krye të herës mbështetej te dinastitë, fetë dhe institucionet territoriale, e jo te gjuha dhe kultura që lidhet me të , porse arrihet pikërisht tek e kundërta- në disa raste, me një njësi politike ku është kryer një “spastrim” etnik. Si kaloi rendi shoqërorë nga gjendja paranacionale në atë plotësisht nacionaliste?

Faza 1 : Situata vjeneze

Faza e parë quhet kështu duke ju rerferuar Kongresit që u mbajt në qytet për të vendosur mbi gjendjen dhe hartën e Europës mbas luftrave napoleoniane. Meternihu, Talejrani dhe Kastëllringu nuk thirrën ndonjë ekip etnografësh apo gjuhëtarësh për të eksploruar hartën kulturore apo dialektore të Europës, me të vërtetë e kryenin punën e tyre të atillë sikur bota të mos kishte ndryshuar dhe aq shumë qysh nga 1789-a apo ,gjithsesi sahati të mund të shtyhej mbrapa.

Nacionalizmi nuk e ngriti kokën dhe nuk pretendojë të sfidonte vendimet e më të mirëve të Europës. Europa Lindore me të vërtetë doli e rregulluar nga procedurat vjeneze e ndarë pastër midis Romanëve, Hapsburgasve dhe Osmanëve.

Thënë më qartazi: sistemi politik i përcaktuar në Vjenë më 1815 mbetet tërësisht dhe në mënyrë të padiskutueshme  jo-nacionaliste në parimet e tij të organizimit. Siçilia mund të këmbehej me Sardenjën, Lombardia me Belgjikën, Norvegjia me Filandën, pa u thënë asnjë fjale mbi etnicitetin, gjuhën apo kulturën.[7]

I vetmi kriter i përshtatshëmpër mbrojtje publike është përcaktimi nëse sundimtarët e rinjë janë më pak të korruptuar e makutë, apo më të drejtë e më të mëshirshëm, apo nëse nuk ka asnjë farë ndryshimi, por që korrupsioni, lakmia dhe tirania thjeshtë gjejnë viktima të tjera nga ato të sundimtarëve të mëparshëm.

E megjithatë tashmë forcat ishin në veprim, madje kishin njëfarë kohe që vepronin, çka do të bënin që sistemi i mbështetur mbi këto parime të mos kishte gjasa për të qënë i qëndrueshëm ose të mbetej i padiskutueshëm. Gjarpri i nacianalizmit ndoshta ende nuk ishte vënë re , porse tashmë gjendej në kopsht.

Faza 2: Epoka e irredentizmit

Periudha kur gjarpri ishte i pranishëm në kopësht, por mbetej i padukshëm , nuk mund të zgjasë shumë. Rebelimi i parë nacionalist ndodhi vetëm pak vjet pas Kongresit të Vjenës.

E para kryengritje nacionaliste qe ajo e grekëve dhe do të ishte e kotë të mohohej se disa nga karakteristikat e sajë paraqesin probleme për teorinë. Përgjithësisht jo vetëm nacionalizmi grekë, porse edhe nacionalizmat e tjerë ballkanas mund të vështrohen si problematikë  për teorinë.[8]

Nëse i fusim ose jo nacionalistët ballkanas, duke përmendur disa faktorë të veçantë ad hoc, në tezën që e lidh nacionalizmin me industrializmin ( pavarësisht nga mungesa e dukshme e një Detrojti, e një Ruhri apo e një krahine të Zezë në Ballkan), nacionalistët e tjerë që sollën trazira në paqen relativisht të gjatë ndërmjet Vjenës dhe atentatit të Sarajevës janë përgjithësisht janë në përputhje me tezën.

Çfarë mund të themi për epokën e irridentizmit që zgjati nga Vjena deri në Versajë?

Duke lënë menjëanë Italinë dhe Gjermaninë, interesante është se, politikisht, nacionalizmi nuk shënoi ndonjë arritje të madhe. Është e vërtetë se ballkani deri më 1912 ishte si pjesë e gjashtë shteteve jastëk , qoftë si rezultat i dobësisë osmane, apo i forcës së nacionalizmit. Europa lindore gjithsesi nuk dukej (në hartën politike) dhe aq e ndryshme nga ajo e marveshjes së 1815-s. Kjo i kishte bërë ballë provës së kohës.

Më 1918, pozicioni themelorë i nacionalizmit si parim i legjitimitetit politik është bërë po aq i vetkuptueshëm sa ç’kishte qënë i parëndësishëm në vitin 1815.[9]

Faza 3: Epoka e Versajës dhe Uillsonit

Ky parim i vetkuptueshëm u zbatua në Versajë, sigurisht, jo me paanësi. Në zona me kompleksitet të madh etnik, sikurse Europa lindore, nuk ka mundësi që parimi të zbatohet ndershmërisht. Parimet demografike, historike, gjeografike e të tjera kryqëzohen mesveti.

Çekosllovakia e re ( ose shteti i rilindur bohem), aneksoi zona të dendura magjare, gabim që do i kushtoi shtrenjt shtetit në Mynih dhe që nuk kishte previlegje demografike apo historik, por thjeshtë se nga pikpamja strategjitke Danubi ngjan pak a shumë si Rini dhe qe e domosdodhme që shteti i ri të kishte një pjesë të ultësirës  së Panonisë  në mënyrë që vijat e komunikacionit të mos ishin tepër të vështira të pasigurta.

Sistemi i shteteve që u krijuan në Versajë, në emër të parimit të vetvendosjes, ishte tëpër i brishtë e i dobët. Ai u rrëzua në furtunën e parë. Shtetet e rinjë kishin të gjitha cenet e perandorive që po zëvendësoheshin: ishin të ngarkuara me minoritete, të paktën po qa sa perandoritë , gjë që ishte e pashmangshme sido që do përvijoheshin kufijtë. Shtetet që lindën nga parimi i vetvendosjes shkuan lehtësisht drejt një ose disa perandorive të reja: disa prej tyre paraqitën një qëndresë simbolike, disa kurrëfarë qëndrese; disa u bashkuan me zotërit e rinj me një oportunizëm të aktualizuar.

Zbatimi i parimëve uillsoniane të 1918-s nuk funksionoi ; orvatja për të zbatuar diçka të ngjashme në shpërbërjen e Jugosllavisë pati rrjedhoja edhe më tragjike, apo më saktë rrjedhoja që u shfaqën më shpejt dhe që nuk patën nevojën e mbështetjes së jashtme.[10]

Faza 5: Spastrimi etnik

Sipas parimit nacionalist, nevoitet që njësia politike dhe ajo “etnike” të përputhen. Një kulturë, një shtet. Ka mënyra të ndryshme për të arritur në këtë gjendje të dëshiruara. Njëra prej tyre, është ajo e zhvillimit gradual, të ngadalshëm, organik. Ernest Renani e ka përkufizuar kombin modern, të tillë që mund të aspirojë për një shtet të vetin në bazë të harrimit: pjestarët e një kombi, ose të një shteti thjeshtë e kanë harruar diversitetin kulturoë të zanafillës.

Njëmijë vjet histori shteti të fortë realizuan këtë harrim të dëshiruar që Renani e lëvdonte dhe e vinte në dukje si thelbi i kombësisë. Ai kishte të drejtë: anonimati i përkatësisë, të qënët pjestarë në “kombin” tërësorë të pandërmjetshëm nga ndonjë nëngrupim i rëndësishëm , është ajo që e dallon kombin modern.

Por francezëve iu deshën njëmijë vjet për t’ia arritur kësaj. Si qëndron çështja me kombet e rinj të nxituar, që gjakojnë për të themeluar atë njësi homogjene kulturore-shtetrore dhe që nuk kanë dëshirë të presin për procese të gjata e të ngadalta  shpërbërjen e harrimit të dallimeve?

Ekziston një mënyrë që ky lloj homogjeniteti mund të arrihet shpejtë dhe qysh nga tragjedia jugosllave e ka një emër: spastrim etnik.

Në Europën qëndrore, epoka më e rëndësishme  e këtij proçesi ka qënë ajo e viteve 40’. Sekreti i kohës së luftës, ideologjia e pamëshirshme raciste e zotërve të atëhershëm të Europës.[11]

 

3. Nacionalizmi: pro et contra.

Argumentet kundër nacionalizmit janë të trefishta: intelektuale, etike dhe gjeopolitike.

1)      Nga pikpamja intelektuale nacionalizmi mbahet si jo koherent logjikisht, ndërsa postualet e tij bazë mbahen si të pambrojtshme. Këto postuale janë parimi i identitetit kulturore kolektiv, parimi i vullnetit kolektiv dhe doktrina e kufijve ndërkombëtarë.

Të njëjtat vështirësi rrethojnë parimin e “vullnetit” kombëtarë. Gjithashtu është edhe problemi i përcaktimit se kush do të quhet ‘popull’. Me probleme të ngjashme është ndeshur edhe doktrina e kufijve kombëtarë.[12]

Për të qartësuar keqkuptimet, në shumicën e kritikave ndaj nacionalizmit është e nevojshme të kujtohemi për parimet kryesore të kësajë doktrine dhe idealet themelore të lëvizjes nacionaliste.

Ato janë:

      *Bota është e ndarë në kombe dhe secila prej tyre ka tiparë dhe fat të veçantë.

       *Kombi është burim i të gjithë pushtetit politikë dhe besnikëria ndaj kombit është

        mbi të gjitha besnikëritë e tjera.

      *Për të qënë të lirë, njerzit duhet të indentifikohen në një komb të caktuar.

      *Për të qënë autentikë, çdo komb duhet të jetë i mëvëtshëm.

      *Që paqa dhe drejtësia të ngadhënjejnë në botë, kombet duhet të jenë të lirë dhe

        të sigurt.

Tri ideale themelore rrjedhin prej këtyre pohimëve: ideëntiteti kombëtarë, bashkimi kombëtarë dhe mëvetësia kombëtare. Nacionalizmi nuk ka një teori se si mund të sigurohen vullneti kombëtarë apo kufijtë kombëtarë; ai kërkon të tjera ideologji për këtë qëllim dhe prandaj nacionalizmi ka qenë i kombinuar me gjithfarë lëvizjesh dhe ideologjishë të tjera, nga liberalizmi te komunizmi dhe racizmi.

2)      Argumentet etnikë kundër nacionalizmit janë: ai është i natyrës ekstremiste; shqetësimi i tijë për homogjenitetin kulturorë çon në ekskluzivitetin dhe në mbyllje sociale ndaj pakicave; mohon pavarësinë, larmitë dhe të drejtat e njeriut.[13]

Ideja se të gjithë nacionalistët janë doktrinë fanatike dhe se çdo nacionalizëm është ekstremist për nga vetë natyra e tij, besohet nga shumë lëvizje, regjime dhe udhëheqës që kanë qenë në tërësi demokratë, liberalë dhe të moderuar.

Jo të gjithë nacionalizmat janë përpjekur në mënyrë të barabartë për homogjenitetin kulturorë.

Jo të gjithë nacionalidtët i mohojnë të drejtat themelore të njeriut dhe diversitetin individual.

Ai që i mohon të drejtat e njeriut është varianti ‘organik’ i nacionalizmit, i shpallur prej romantikëve gjermanë, që ka prirje t’i shohë qënjet njerzore theshtë si mostër të grupit të tyre kombëtarë.

3)      Këto argumente janë gjithashtu të vlefshme për akuzën kryesore gjeopolitike kundër nacionalizmit : nacionalizmi është destabilizues dhe përçarës.

Por siç dëshmojnë shembujt e Bashkimit Sovjetikë, Jugosllavisë, Kurdistanit dhe Etiopisë, nuk është nacionalizmi  për se  që është përgjegjës për shpërbërjen e shteteve; nacionalizmat kanë prirjen të shfaqen në rrënojat e shteteve që, për shkaqe të tjera përveç atyre etnike, tashmë nuk janë viabël.

Nacionalizmi nuk mund të jetë përgjegjës për rivalitetin midis shteteve, që i paraprinë prej një kohe të gjatë shfaqes së kësaj doktrine. Ajo çfarë ka të bëjë nacionalizmi ëshët rrënjosja e konkurrencës së shteteve sovrane në themelimin e kulturës masive, duke ofruar në këtë mënyrë  njëfarë kohezioni social në periudhat e shëndërrimit të shpejtë social; ai nuk e ka shpikur këtë rivalitet.[14]

                    

Shpjegime për Imperializmin.

Azia dhe Afrika nuk ishin të vetmet zona që I nënshtroheshin shfrytëzimit imperialist, ashtu siç nuk ishin vetëm vendet europiane të përfshira në këtë shfrytëzim. Shtetet e Bashkuara të Amerikës, pavarsisht nga kriticiami I fortë I brendshëm, hynë në rrugën e politikës së kolonializmit përpara fundit të shekullit.

Shpeshherë bëhet një dallim midis imperializmit dhe kolonializmit. Në këtë mënyrë, as Rusia dhe as Austro- Hungaria nuk kishin koloni përtej detit, por të dyja ishin qartazi perandori, në kuptimin që ato sundonin popuj të tjerë pa pëlqimin e këtyre të fundit. Fuqitë imperialiste nuk krijuan koloni në Kinë, megjithëse Kina ishte subjekt i kontrollit imperialist.[15]

Tashmë të gjatë të njëjtës periudhë janë gjetur në rajonet gjeografike evropianët kishin bërë arritje në kontinente të huaj. Kjo ishte kryesisht fuqitë detare Spanja, Portugalia, Hollanda, Anglia dhe Franca, e cila u drejtuan mbi sundimin e saj kolonial mbi tregtare epokës kapitaliste. Gjatë vitit të kaluar 1800s të konkurrojnë fuqitë e mëdha për të mbyllur fusha të tilla të mëdha të tokës në vetvete si të jetë e mundur, dhe këto koloni që formohet Faster Harder për pushtuesit e tyre.                        .           e tyre.
Fjala “imperializmit” ishte emri për këtë politikë të pushtimit dhe e kanë origjinën nga fjala latine “rregull kuptim”. Evropianë besonin se kishin të drejtë për të marrë pjesën tjetër të botës, me nivelin e tyre në mënyrë të konsiderueshme më të larta të zhvillimit dhe forca ushtarake. Kontinent që ishte më e vështirë kjo ishte goditur nga Afrika, ku praktikisht gjithë kontinentit u nda midis fuqive të mëdha detare.

Veç aspektit historik imperializmi ka edhe aspektin politik e atw territorial. Kwto aspekte luajn njw rol tw pamohueshwm nw kohwt tona dhe kanw njw ndikim tw mundshwm  edhe nw tw ardhmen dhe realitetin  qw ajo do tw sjellw pasi politika vendoset mbi realitetin ekzistuese, ndwrsa historia wshtw ajo qw I shpjegon kwto realitete, duke ju lwnw trashwgim pwr brezat qw do vijnw.[16]

Shkaqet e imperializmit qenë të shumta dhe komplekse. Asnjë teori e vetme nuk I shpjegonte të gjitha rastet. Një ndër shpjegimet më popullore të imperializmit modern përfshin nevojën ekonomike. Në fakt imperializmi modern është quajtur “imperializëm ekonomik”, sikur forma më të hershme të imperializmit nuk kanë pasur përmbajteje ekonomike.

Një ndër këto shpjegime janë:

  1. Konkurrenca në botën kapitaliste bëhet më e fortë, gjë e cila çon në formimin e ndërmarrjeve të shkallës së gjërë dhe në eleminimin e të gjithë ndërmarrjeve të vogla.
  2. Kapitali grumbullohet tëk ndërrmarrjet e mëdha gjithnjë e me shpejt, dhe meqënëse fuqia blerëse e masave është e pamjaftueshme për të blerë të gjitha produktet e industrisë së shkallës së gjërë, atëhere niveli I fitimit pëson ulje.
  3. Meqënëse kapitali grumbullohet dhe prodhimi I industrive kapitaliste mbetet I pashitur, atëhere kapitalistët I kthehen imperializmit për të përfituar kontroll politik mbi zonat në të cilat ata mund të investojnë kapitalin e tyre të tepërt, për të shitur prodhimet e tyre të tepërta.

Ky është thelbi I teorisë marksiste për imperializmin, më saktë thelbi iteorise leniniste, Lenini botoi teorinë e tij në vitin 1915 në pamfletin e tij gjërësisht të lexuar, të titulluar Imperializëm, shkalla më e lartë e kapitalizmit”.

Lenini ishte personi I parë që zhvilloi një interpretim ekonomik të imperializmit. Mbrojtësit e imperializmit argumentuan që, përveç ofrimit të tregjrve të reja dhe të mundësive  të shfrytëzimit të kapitalit të tepërt, kolonitë do të siguronin burime të reja materialesh për lëndë të para dhe të shërbimit si vende shkarkimi për popullsinë e vendeve të industrializuara që po shtoheshin me shpejtësi. [17]

Argumenti më i rëndësishëm i imperializmit si një dukuri ekonomike kishte të bënte me tepricën kapitale, të paktën sipas teorisë marksiste. Britania kishte perandorinë dhe investimet e huaja më të mëdha, por më shumë se gjysma e investimeve të huaja britanike ishin bërë në vende të pavaruara dhe në territore vetqeverisëse.

Nëse interpretimi ekonomik i imperializmit nuk arrin të shpjegojë shpërthimin e imperializmit në fund të shekullit XIX, atëhere si mund të shpjegohet ai? Përgjegjësia kryesore i duhet lënë oportunizmit të pastër politik, i kombinuar me nacionalizmin agresiv gjithnjë e në rritje. Kthimi i Disraelit në imperializëm u motivua kryesisht nga nevoja për të gjetur probleme të reja me të cilat do të përballej me liberalin Gladstone.

Bismarku e perdori imperializmin francez si një mjet për të shmangur hakmarrjen e Francës kundër Gjermanisë, po fillimisht ai e kishte kundërshtuar imperializmin për vetë interesat e Gjermanisë, por më pas e pranoj atë për të forcuar pozicionin e vet politik dhe për të larguar vëmendjen mga problemet sociale në Gjermani.[18]

2.Rilindja e Imperializmit perëndimorë.

Kontinentet e mëdha të Azisë dhe Afrikës u përfshinë shumë pak në zgjerimin tregtarë të shekullit XIX, derisa u detyruan të veprojnë në këtë mënyrë nga forcat ushtarake e Perëndimit.

Perandoria e madhe dhe e lashte Kineze, si Japonia, Koreja dhe principatat e Azisë Juglindore, bënë përpjekje që të qëndronin larg civilizimit perëndimorë, të cilët ata e konsideronin larg civilizimit të tyre. Ata refuzuan të pranonin përfaqësues diplomatikë perëndimore ( me përjashtim të Siamit, i cili kishte mardhënje diplomatike me Francën), përjashtuan ose presekutuan misionarët  kristian dhe lejuan vetën një rrymëz tregtie bë Perëndim. Pjesa dërmuese e Afrikës brenda tropikut kishte një klimë të ashpër për europianët dhe një numër sëmundjesh të panjohura dhe shpeshherë vdekjeprurëse.

Kjo zonë kishte një numër të kufizuar lumenjsh të lundrueshëm, gjë që e bën pjesën e brendshme pothuajse të paarritshme. Mungesa praktike e shtetit politikisht të organizuar të llojit europian dhe niveli i ulët i zhvillimit ekonomik nuk bënin këtë rajon tërheqës për tregtarët dhe për sipërmarrësit evropianë.

Megjithatë pavarsisht nga këto karakteristikat negative, ngjarjet e njëpasnjëshme e bënë të pashmangshme përfshirjen e Azisë, ashtu edhe të Afrikës në ekonominë evoluese botërore  përpara fundit të shekullit të XIX.[19]

2.1 AFRIKA

Afrika ishte një kohë të gjatë kontinent pak i njohur nga evropianët. Ata kishin megjithatë kishin marrëdhënie tregtare ndërmjet dy kontinente që nga kohrat e lashta dhe rritjen e tregtisë si tregtia e skllevërve ka qenë një sukses profesional (tregtare trekëndësh). Por biznesi ishte e drejtuar kryesisht me ndërmjetës dhe evropianët rrallë arriti kontinent.
Por në fund të 1800s interes filloi të rriten koloni në Afrikë dhe tashmë në 1884 u mblodh në Berlin fuqitë e mëdha me qëllim të krijimit të rendit në radhë të pushtuesve.

Britania dhe Franca janë vendet që ishin të parët në linjë dhe ata luftuan se kush do të ketë zona më e tokës. Angli kishte pushtuar pjesë e Jugut dhe Afriken e Veriut dhe në fund të 1800s britanik u përpoqën për të lidhur faqet e tyre në një grup koheziv e kolonive të gjithë Afrikës. Por Franca kishte plane të ngjashme ekzistuese ndarjen e kontinentit.

Me pikë në ish kolonitë e tyre në Senegal dhe Algjeria është Francë në 1800s vonë, ka fituar veri gjithë-perëndim Afrikë. Në kryeqytet, në Paris kishte vizione të një pushteti zgjeruar mbi kontinentin afrikan, nga Atlantiku në Oqeanin Indian. Kjo ishte kur frëngjisht u përpoq të realizojë këtë ëndërr se ne bumped në britanike në jug të Sudanit, një luftë midis vendeve të ishin të rrezikshme të ngushtëPor frëngjisht bëri me ta, sepse ata nuk duan të kenë një armik të ri, duke marrë parasysh se ata tashmë ishin konfliktet në mes Francës dhe Gjermanisë.
Gjermania është një vend që nuk ishte përfshirë në luftë koloniale nga fillimi dhe kishin për të zgjidhur për zonat “e mbetur”, e cila ishte kryesisht rainforests dhe zonat shkretëtirë. Por vendi kishte bërë disa pushtimeve në Afrikën Lindore, e cila pengoi Angli përfundimit të qëllimeve të tyre.

 Edhe vende të vogla evropiane kishte qasje në zonat në Afrikë, në mënyrë që vendet e mëdha të furnizimit këto fusha për të shmangur konflikt me njëri-tjetrin.         .

Afrikanët nuk heq dorë nga vendet e tyre, vullnetarisht, por ishte shpesh rezistenca ndaj pushtuesve. Por kjo rezistencë ishte një ndeshje e lehtë për evropianët i cili kishte një epërsi të konsiderueshme në forcën e armëve dhe të teknologjisë.            .
Evropianët sjelljes në Afrikë u krijua nga një mizori të tmerrshme dhe mungesë respekti për African people.

Afrikanët që ishin vrarë nuk ishin duke punuar si skllevër për evropianët. Më folën rreth është sjellë dhunë poshtë në Kongo, ku popullsia midis 1885 dhe 1908 është përgjysmuar nga tëenty te dhjetë milion, e cila është përcaktuar si një nga më të keq historinë e gjenocidit. Kjo mizori ishte jo vetëm në Kongo, por në disa prej kolonive evropianëve ‘në Afrikë.[20]

Kolonia e Kepit në majën jugore te Afrikës,ishte krijuar nga hollandezët në mesin e shekullit të shtatëmbedhjetë si stavion furnizimi për Indianët Lindorë gjatë rrugës së tyre vajtje-ardhje nga Indonezia.Britanikët e pushtuan atë gjatë luftërave të Napoleonit dhe më pas inkurajuan ngulimin britanik.Politikat britanike,në mënyre të vecantë heqja e skllavërise në të gjithë perandorinë në vitin 1834 dhe përpjekjet për të siguruar një trajtim më njerëzor për vendësit,inatosën Boerët ose afrikano-jugorët holandezë(pasardhësit e kolonizatorëve holandezë).Për ti shpëtuar ndërhyrjes britanike Boerët filluan udhnëtimin e madh të tyre në drejtim të veriut në vitin 1835,duke krijuar në këtë mënyrë ngulime të reja në rajonin ndërmjet lumenjve Orange dhe Val(i cili u bë shteti I lirë Orangut),në veri të Valit(Transivalii cili u bë Republika Jug-Afrikane në vitin 1856) dhe në bregdetin juglindor (Natal).Pavarësisht përpjekjeve të boerëve për tu fshehur nga britanikët,konflikti vazhdoi gjatë gjithë shekullit.Përvec konflikteve ndërmjet vetë britanikëve dhe boerëve,të dyja grupet përlesheshin shpeshherë me fiset afrikane,përleshje të cilat përfundonin herët a vonë me humbjen e vendësve.Disa fise ishin zhdukur pothuajse,ndërkohë që ato të cilat mbijetuan u transformuan në gjendjen e robërisë jo shumë larg skllavërisë.[21]

Në fillim si ngulimet e boerëve,ashtu edhe të britanikëve ishin kryesisht të natyrës agrare,porn ë vitin 1867 zbulimi i diamantëve coin në një fluks më të madh të kërkuesve të thesarit nga e gjithë bota.Në vitin 1886 u zbulua ari në Transval.Këto zhvillime ndryshuan plotësisht bazat ekonomike të kolonive  dhe intensifikuan rivalitetet politike.Ato ndihmuan ghithashtu për ngritjen në pushtet të njërit prej njerëzve më me ndikim në historinë afrikane,që ishte Cecil Rodes

(1853-1902) .

Rodesi,i cili ishte anglez,erdhi në Afrikë në vitin 1870 kur ishte në moshën shtatëmbëdhjetëvjecare dhe arriti të krijonte shpejt një pasuri të tërë në minierat e diamantit.Në vitin 1887 ai ngriti Kompaninë Britanike të Afrikës së Jugut,ndërkohë që në vitin 1889 ai mori autorizim nga qeveria britanike,që i lejonte të drejta të gjera dhe fuqi qeverisëse mbi një territory të madh në very të Transivalit,që më vonë u quajt Rodezia.[22]

I pakënaqur vetëm me përfitimet e dukshme,Rodesi ndërmori një rol aktiv në politikë dhe u bë një zëdhënës i flaktë i zgjerimit të imperializimit.Ai hyri në legjistraturën e Kolonisë së Kepit në vitin 1880 dhe u bë kryeministri i Kolonisë dhjetë vjet më vonë.Një ndër ambiciet kryesore të tij ishte ndërtimi i një hekurudhe ‘nga Kepi në Kajro’-e gjitha mbi territorin britanik.Presidenti Kruger i Republikës Afrikane të Jugut nuk do të pranonte të bëhej pjesë e bashkimit afrikano-jugor dhe refuzoi gjithashtu dhënien e lejes për hekurudhën që ajo të kalonte nëpër Transval.Për këtë arsye Rodesi organizoi një komplot dhe e detyroi Rodesin që të jepte dorëheqjen.Ajo realisht kishte si synim të shmangte luftën me boerët,por ekstrenistët e të dyjave palëve cuan në luftë.Në tetor të 1899 filloi lufta afrikano-jugore ose e boerëve.

Britanikët,të cilët kishin vetëm 25000 ushtarë kur filloi lufta në Afrikën e Jugut,pësuan disa humbje të parakohshme.por përfundimisht u bashkuan më përforcimet dhe si rrjedhim mundën dhe aneksuan si Transivalin,ashtu edhe shtetin e lirë të Orangut.Menjëherë pas kësaj qeveria britanike e ndryshoi politikën e saj nga presioni në pajtim,restauroi vetëqeverisjen dhe inkurajoi lëvizjen për bashkimin me koloninë e Kepit dhe të Natalin,të cilat Britania i kishte aneksuar më herët.Në vitin 1910 bashkimi I Afrikës së Jugut u lidh me Kanadanë,Australinë,Zelandën e Re sin je zotërim plotësisht i vtëqeverisës në kuadër të Perandorisë Britanike.[23]

I vetmi zotërim europian në Afrikë përpara vitit 1880,përvec Afrikës Jugore britanike dhe disa pikave etregtare që I përkisnin shekullit të tetëmbëdhjetë ose më herët,ishte Algjeria franceze.Karli X ndërmori pushtimin e Algjerisë në vitin 1830 në një përpjekje për të nxitur mbështetjen popullore për regjimin e tij.Përpjekja e tij qe e vonuar për të shpëtuar fronin e tij,ndërkohë që u la pasardhësve të tij si trashëgimi një pushtim të papërfunduar.Autoritetet ushtarake nuk u zëvëndesuan nga qeveria civile deri në vitin 1879.

Në atë kohë francezët kishin filluar të zgjeroheshin nga ngulimet e tyre drejt bregut perëndimor afrikan.Në fund të shekullit ata kishin pushtuar dhe aneksuar një territory të madh dhe jo shumë të populluar(duke përfshirë pjesën më të madhe të shkretëtirës së Saharasë),të cilin ata e pagëzuan si Afrika Perëndimore Franceze.Në vitin 1881 sulmet kufitare ndaj Tunizisë dhe për të krijuar një “protektorat”.Francezët organizuan mbi pjesën më të madhe të Marokut(Spanja mori anën e vogël veriore)pas negociatash të gjata diplomatike,në mënyrë të vecantë me Gjermaninë.

Ndërkohë në fundin lindor të Afrikës islamike ndodhi një numër edhe më i madh ngjarjesh shumë të rëndësishme.Hapja e Kanalit të Suezit nga shoqëria franceze në vitin 1869 revulocianizoi tregtinë botërore.Ndërkohë,ai vuri në rrezik “vijën jetësore” britanike drejt Indisë-ose sic pretendonin britanikët.Britania e Madhe nuk kishte marrë pjesë në ndërtimin e kanalit dhe,në fakt,ajoe kishte kundërshtuar në të vërtetë atë.Por,menjëherë pasi kanali u hap,ai u kthye në një parim themelor i politikës së jashtme britanike për të kërkuar kontrollin mbi atë dhe mbi rrugët e tij,me qëllim që të parandalonte rënie e tyre në duart e një fuqie të huaj armiqësore.Ky qëllim u favorizua rastësisht nga vështirësitë financiare të kedive(mbretit)të Egjiptit.

Kedivi dhe paraardhësit e tij,në kuadër të një përpjekjeje për ta zhvilluar Egjiptin deri në statusin e një fuqie të madhe,kishin shkaktuar borxhe të jashtëzakonshme te investitorët europianë(kryesisht tëk ata francezë e britanikë) për qëllime të tilla sic ishte përpjekja për të pushtuar Sudanin.

Kjo mungesë financiare i mundësoi Beniamin Disraelit,kryeministrit britanik,që ai të blintë në emër të qeveise britanike aksionet e kedivit të shoqërise së kanalit në fundin e vitit 1975.Në kuadër të një përpjekjeje për të sjellë sadopak rregull te financat e shkatërruara të vendit(Egjipti pezulloi pagesën e borxheve të tij në vitin 1876),qeveritë britanike dhe franceze emëruan këshilltarë financier,të cilët krijuan shpejt një qeveri efikase.Kundërshtimi egjiptian ndaj domonimit të huaj rezultoi në trazira të përhapura gjerësisht dhe në humbjen e mjaft jetëve dhe pronave europiane.Për të  rivendosur rregullin dhe për të mbrojtur kanalin,britanikët bombarduan Aleksandrinë n ë vitin 1882 dhe vendosën një forcë të shpejtë.

Kryeministri britanik,edhe njëherë liberali Gladstone,i siguroiegjiptianët dhe fuqitë e tjera të mëdha(që ishin ftuar të merrnin pjesë në pushtimin,por nuk u përfshinë)se pushtimi do të ishte i përkohshëm .Megjithatë,sapo hynë britanikët,u zhgënjyen passi mësuan se nuk mund të largoheshin lehtësisht ose me nder.Përvec irritimit të vazhdueshëm nacionalist ,britanikët trashëguan nga qeveria e kedive pushtimin e papërfunduar të Sudanit.Gjatë realizimit të këtij objektivi,i cili dukej se justifikohej nga rëndësia e Nilit të sipërm për ekonominë egjiptiane,britanikët u përplasën me francezët,të cilët po zgjeroheshin në drejtimtë lindjes prej zotërimeve të tyre afrikano-perëndimore.Në vitin 1898 në Fashodaforcat rivale franceze dhe britanike u përballën me njëra-tjetrën gati për dyluftim,por bisedimet e shpejta midis Londrës dhe Parisit sollën parandalimin e luftës.Pas njëfarë kohe francezët u tërhoqën duke I hapur rrugën sundimit britanik,në atë që u quajt si Sudani anglo-egjiptian.

Anglia mori njëri pas tjetrit të gjitha shtetet vasale nën emrin e sulltanit turk përgjatë bregdetit afrikano-verior,me përjashtim të Tripolit,një rrip I gjatë bregdeti jopjellorë I mbështetur nga një pjesë e brendshme edhe më jopjellore.Italia,fqinja më e afërt europiane,ishte e vonuar qoftë si vend,qoftë edhe si një shtet imperialist.Ajo kishte arritur të merrte vetëm ca rripa të ngushtë në Afrikën Lindore,nderkohë që ishte zmbrapsur me turp në një përpjekje për të pushtuar Etiopinë në vitin 1896.Ajo ishte e pafuqishme teksa vendet e tjara mblidhnin frytet e zgjerimit kolonial .Në vitin 1911,pasi kishte bërë me kujdmes marrëveshjet me Turqinë,I dërgoi një ultimatum të pamundshëm dhe pushtoi menjëherë Tripolin.

Lufta ishte dicka farsë,meqënëse asnjëra nga palët nuk ishte e fortë aq sa duhej për të thyer tjetrën.Sidoqoftë,kërcënimi për një shpërthim të ri lufte në Ballkan I detyroi turqit që të bënin paqe në vitin 1912.Ata ia dhanë Tripolin Italisë,ndërkohë që italianët e riquajtën atë Libia.[24]

Afrika qëndrore qe zona e fundit në “kontinentin e zi” që do të hapej ndaj depërtimit europian.Pamundësia për të hyrë atje,klima jomiqësore dhe flora e fauna ekzotike ishin përgjegjëse për reputacionin e saj të keq.Të vetmet zotërime europiane në rajon përpara shekullit të XIX ishin ato të Portugalisë.Angola në bregun perëndimor dhe Mozambiku në lindje.Eksploruesit e tillë si misionari skocez David Livingstoni dhe gazetari anglo-amerikan H.M.Stanlei krijuan njëfarë interesi gjatë viteve 1860 dhe 1870.Në vitin 1876 mbreti Leopold I Belgjikës organizoi Shoqatën Ndërkombëtare për eksplorimin dhe Civilizimin e Afrikës Qëndrore,ndërkohë që punësoi Stanlein që të vendoste në ngulimet në Kongo.Shqetësimi për ndërmarrjen koloniale në Gjermani rezultoi në formimin e Shoqërisë Gjermano-Afrikane në vitin 1878 dhe të Shoqërisë Koloniale Gjermane në vitin1882.Bismarku me mëdyshje,për arsye politike të brendshme,i lejoi vetes që t’I kthehej kauzës së kolonizimit,Zbulimi  i diamantëve në Afrikën e Jugut nxiti eksplorimin me shpresën e zbulimeve të ngjashme në

Afrikën Qendrore.Së fundmi,pushtimi francez I Tunizisë në vitin 1881 dhe pushtimi britanik I Egjiptit në vitin 1882 shënuan fillimin e grindjeve për zotërimin e koncesioneve.

Vërshimi I papritur për territore krijoi përplasje që mund të ksihin cuar në luftë.Për të shmangur këtë mundësi dhe,me këtë rast,për të penguar pretendimet britanike dhe portugeze,Bismarku dhe Jul Ferri,kryeministri francez,mblodhën një konferencë ndërkombëtare për ceshtjen afrikane që do të mbahej në Berlin në vitin 1884.         Në konferencë dërguan përfaqësues 14 vende,duke përfshirë Shtetet e Bashkuara te Amerikës.Pjesëmarrësit e konferencës ranë dakort për një sërë rezolutash morale,përfshi këtu një që bënte thirrje për ndalimin e tregtisë së skllevërve dhe të skllavërisë,e cila ekzistonte ende në Afrikë.Më e rëndësishjma është se ata njohën shtetin e ri të Kongos,të kresuar nga Leopoldi I belgëve,një zgjerim I shoqatës së tij ndërkombëtare,dhe vendosi rregullat bazë për aneksime të mëtejshmë.Rregulli më i rëndësishëm ishte ai që një vend duhet ta pushtojë një territory me të drejtë,në mënyrë që ky i fundit të njihet si territory i tij.

Në këtë mënyrë,kontinenti I zi u copëtua.Përpara shpërthimit të Luftës së Parë Botërore vetëm Etiopia dhe Liberia,të krijuara nga skllevër të liruar amerikanë në vitin 1830,ruajtën pavarësinë e tyre.Të dyja këto vende ishin teknikisht të krishtera.Sidoqoftë,ishte tjetër gjë që të aneksoje një territory dhe tjetër gjë ta pushtoje dhe më pas ta zhvilloje atë territory.Të nënshkruarit afrikanë do të duhej të prisnin për një kohë të gjatë përpara se të përfitonin,nëse do të kishte të tilla,nga pushtuesit e tyre europianë.[25]

 

2.2AZIA

As Azi dashur të lënë vetëm nga zgjerimi kolonial, por kjo u takua pushtuesve rezistenca më e madhe se kurrë më parë në Afrikë. Azi kishte krijuar një mbretëri me histori antike dhe njerëz me përvojë, të cilët luftuan për të mbajtur mbrapa fushat e tyre. Këtu ishte Mbretëria e Bashkuar, Franca, Rusia, SHBA, Portugali, Holandë dhe Japoni, e cila luftoi për të kolonive.
Britania ishte tashmë në Vitet 1700 e fituar përparësi mbi të tjera përmes pushtuesve që ka fituar terren të ngurta në Indi. Cilat janë duke shtrirë perandorinë e tij, që do të thoshte një fitore e gjithë nënkontinenti indian, me ndihmën e dhelparak dhe dhunës.
Indi quajtur xhevahir “në Kurorës Britanike” e duhur. burimeve natyrore të vendit pambuku, jute, çaj, gruri dhe vjollcë. British importuar mallrat e tyre nga atje dhe pastaj shitur mallrat e prodhuara prapa në Indi, duke konkurruese të prodhimit vendas të pëlhurave të pambukut dhe si jashtë.                                       .
Ky import britanik i pambukut ishte atëherë që të rezultojë në revolucionin industrial në Britani.
Teknikë ruse pushtimit ndryshonte nga vendet e tjera. Në vend të përvetësuar kolonive larg në kontinente të tjera është zgjedhur të marrë mbi zonat pranë. Rusia u zgjerua shpejt dhe së shpejti kishte 10 000-kilometrash-trans gjata-hekurudhor siberian është ndërtuar në mes të qytetit port të Vladivostok në lindje dhe perëndim e Moskës.

Pjesa e fundit e hekurudhës të vazhdojë deri të provincës veriore kineze të Manchuria, që Rusia të kërkuar për të marrë një kontroll të përhershëm. Por, kur vendin e gjeti veten në konflikt me Japoninë, e cila gjithashtu kishte objektiv.

Japonia ishte vendi gjatë epokës koloniale ishte nga një vend i pavarur në një superfuqi imperialiste. Deri në mes-1800s, ata kishin izoluar me qëllim veten nga bota e jashtme, si sundimtarët e vendit mendonin se ndikimi i huaj ishte e dëmshme për modelet tradicionale të jetesës. Por në 1853 vendi ishte kërcënuar nga Shtetet e Bashkuara premtuan të bombë kapitale, përveç nëse Japonia ranë dakord për një traktat tregtar me Shtetet e Bashkuara. Japonia kishte për t’i dhënë rrugë dhe filloi të ndjekë taktikat e evropianëve ‘pushtimit të kolonive, ishte atëherë që të çojnë në luftë me Rusinë Manchuria.

Kjo luftë, ruset besonin se ata mund të ecin lehtë në shtëpi, por kur u bë paqe, arriti në përfundimin, se ishte japonez i cili kishte fituar. Të luftës i dha ushtarake në Japoni një pozitë shumë të fortë dhe të vetë-besimit, i cili do të luajë një rol fatal në botë gjatë viteve 1900.

Rrënimi i vendit e kishte dobësuar seriozisht  dinastinë Mancu,e cila kishte sunduar Kinën që nga mesi i shekullit të shtatëmbëdhjetë.Kjo u dha perëndimorëve mundësinë që të canin rrugën drejt perandorisë,nga e cila ata kishin qenë të përjashtuar për një kohë të gjatë.Interesat tregtare britanike siguruan rastin e parë për ndërhyrje.Caji dhe mëndafshi kinez siguruan një treg të gatshëm në Europë,por tregtarët britanikë nuk kishin pothuajse asgjë për të dhënë në këmbim,derisa zbuluan se kinezët kishin një shije të vecantë për opiumin.Qeveria kineze e ndaloi importimin e tij ,por tregtia lulëzoi nëpërmjet kontrabandistëve dhe zyrtarëve të korruptuar doganorë.Kur një zyrtar i ndershëm në Kanton kapi dhe dogji një ngarkesë të madge opiumi në vitin 1839,tregtarët britanikë kërkuan shpagim.Lordi Palmerston,i cili ishte sekretar i jashtëm,I informoi ata se qeveria nuk iu jepte të drejtën subjekteve britanike që të shkelnin ligjet e vendit me anë të tregtisë së tyre,por përfaqësuesit ushtarakë diplomatikë nuk I morën parasysh këto udhëzime dhe ndërmorën masa ndëshkimore kundër kinezëve.Kështu filloi lufta e Opiumit(1838-1842),e cila përfundoi me Traktatin e diktuar të Nankinit.Në bazë të tij Kina I dha Britanisë ishullin e Hong-Kongut,pranoi të hapte pesë porte të tjera për të zhvilluar tregti nën mbikqyrjen konsullore,vendosi një tarifë uniforme prej 5 për qind importin dhe pagoi një dëmshperblim të konsiderueshëm.Kështu vazhdoi të zhvillohej tregtia e opiumit.[26]

Lehtësia me të cilën britanikët dominuan mbi kinezët i dekurajoi vendet e tjera të kërkonin tractate njëlloj të favorshme,të cilat u kryen në përputhje më rrethanat.Një demostrim i tillë dobësie nga ana e qeverisë kineze provokoi zhvillimin e demostratave,që ishin si antiqeveritare,ashtu edhe kundër tëhuajve,dhe cuan në kryengritjen Taiping(1850-1864).Forcat qeveritare I mundën përfundimisht rebelët ,por ndërkohë mungesa e përgjithshme e rregullit u krijoi mundësinë fuqive perëndimore për një ndërhyrje tjetër.Ne vitet 1857-1858 një forcë e përbashkët anglo-franceze pushtoi mjaft qytete kryesore dhe imponoi më shumë koncesione,në të cilat morën pjesë edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Rusia.

Për pjesën e mbetur të shekullit të XIX historia e Kinës ndoqi në mënyrë të deshpëruar një model të ngjashëm.Koncesionet për të huajt shkaktuan shpërthime të reja të dhunës kundër të huajve dhe prishje të rendit e të rregullit,duke cuar në këtë mënyrë në reprezalje dhe në koncesione të mëtejshme nga të huajt.Në fund,Kina përfitoi nga rivaliteti i fuqive të mëdha dhe shmangu ndarjen e plotë të saj.Në vend të ndarjes së drejtpërdrejtë,Britania,Franca,Gjermania,Shtetet e Bahskuara të Amerikës dhe Japonia në bazë të marrveshjeve të cakruara përfituan porte ,territore dhe marrje me qira afatgjatë të territorit kinez.Me iniciativën e sekretarit amerikan të shtetit,Xhon Hei,fuqitë e mëdha arritën në vitin 1899 marrëveshjen që të ndiqnin një politikë të “dyerve të hapura” në Kinë,por pa krijuar ndonjë diskriminim kundrejt tregtisë së vendeve të tjera në zonat e tyre që kishin ndikim.

Poshtërimet e pandërprera cuan në një shpërthim përfundimtar e të deshpëruar të dhunës kundër të huajve,e njohur si kryengrija e Boksierit(1900-1901)”Boksierët” ishin emir popullor me të cilin quheshin anëtarët e Organizatës Sekrete të Grushteve Luftarake,qëllimi i të cilëve ishte të nxirrnin të gjithë të huaj nga Kina.Gjatë kryyengritjes,në mjaft pjesë të vendit ara sulmuan kinezët që ishin kthyer në kristianë dhe vranë qindra misionarë,punëtorë hekurudhash,biznesmenë dhe të huaj të tjerë,duke përfshirë edhe ministrin gjerman të Pekingut.Përpjekjet e par ate britanikëve dhe të orcave të tjera ushtarake për të pushtuar Pekingun u zmbrapsën.Një ekspeditë e dytë më e madhe e bashkuar mori kryeqytetin,kreu mjaft reprezalje dhe imponoi dëmshpërblime e koncesione të mëtejshme.Pas kësaj Perandoria Kineze ishte në gjendje rrënimi pothuajse të dukshme.Kina u përfshi në vitin 1912 nga një revolucion I udhëhequr nga dr.Sun Yat’sen,I cili ishte mjek i shkolluar në perëndim,program i të cilit përbëhej nga “nacionalizmi,demokracia dhe socializmi”.Fuqitë perëndimore nuk bënë përpjekje për të ndërhyrë në revolucion,por as nuk u shqtësuan për njëgjë të tillë.Republika e re e Kinës mbeti e dobët dhe e ndarë, ndërsa shpresat e saj për reform dhe për rimëkëmbje u shtynë për një kohë të gjatë.

Koreja ne shekullin e XIX qe gjysmëautonome nën sundimin formal kinez,megjithëse japonezër kishin pasur pretendime atje për një kohë të gjatë.Rivaliteti i ashpër ndërmjet Kinës dhe Japonisë për predominim,si dhe varfëria e përgjithshme e vendit,i dekurajuan diplomatët dhe tregtarët perëndimorë.

Megjithëse Koreja kishtë qenë shkaku kryesor i luftës ndërmjet Kinës dhe Japonisë në vitin 1894,marrëveshja e vitit 1895,në bazë të së cilës përfundonte kjo luftë,nuk coin ë aneksimin japonez.Japonia mbeti e kënaqur me njohjen e “pavarësisë” së Koresë nga ana e Kinës.Pas humbjes së Rusisë në vitin 1905 dhe të një sërë kryengritjesh kundër masave të vendosura nga Japonia,kjo e fundit aneksoi zyrtarisht Korenë në vitin 1910.

Gjatë shekullit të XIX britanikët,të cilët drejtonin nga India,vendosën kontrollin mbi Burmën dhe mbi shtetet malajase,ndërkohë që I perfshiu ata përfundimisht në perandori.Misionarët francezë kishin vepruar në mënyrë active në gjysmën lindore të gadishullit juglindor aziatik që në shekullin e XVII,porn ë gjysmën e parë të shekullit të XIX ata ishin bërë subject i persekutimit gjithnjë e në rritje,duke I dhënë në këtë mënyrë qeverisë franceze një mundësi për të ndërhyrë.Në vitin 1858 një ekspeditë franceze pushtoi qytetin e Saigonit në Kocin Caina,dhe katër vjet më vonë Franca e aneksoi vetë Kocinin.Në momentin që francezët u vendosën në gadishulli,ata u përfshinë në një konflikt me vendësit,të cilët I detyruan ata të shtrinin”mbrojtjen”e tyre mbi zona mjaft të mëdha.Në vitin 1880 ata I bashkuan Kocin Cainën,Kamborxhian,Anamin dhe Tonkinin në Bashkimin e Indokinës Franceze,të cilët I shtuan Laosin në vitin 1893.[27]

Tajlanda(apo Siami,sic quhej nga europianët),ndërmjet Burmës në perëndim dhe Indokinës Franceze në lindje,pati fatin e mirë që mbeti një mbretëri e pavarur.Ajo ja kushtonte pavarësinë e saj një numri mbretërish të aftë e të mencur,si dhe pozicionit të saj si zonë neutralizimi ndërmjet territoreve britanike dhe franceze.Megjithatë ajo e hapur ndaj ndikimit perëndimor nëpërmjet marrëveshjeve për luftanijet e vogla,astu si pjesa tjetër e Azisë,sunduesit e saj ranë dakord dhe në të njëjtën kohë u përpoqën të mordenizonin mbretërinë e tyre.Vetëm një numër I vogël kombesh të tjera joperëndimore nuk patën këtë fat.[28]

 

 

Biblografia

  1. Hobsbaum Eric, kombet dhe nacionalizmi që nga 1780-ta.
  2. Ernest Gellner, Nacionalizmi,botimet IDK
  3. Anthony D. Smith, Kombet dhe Nacionalizmi në erën globale, botime Dudaj, Tiranë 2008.
  4. Rondo Cameron-Larry Neal,Historia e ekonomisë botërore,botimi IV,DITURIA
  5. Misha Glenny, Historia e Ballkanit 1804-1999 ( Nacionalizmi, Luftërat dhe Fuqitë e Mëdha, botime Toena,Tiranë
  6. Eva Tafili (Hyskaj), Sfida e Nacionalizmit Rasti I Ballkanit, Progres, Tiranw, 2008,
  7. www.wikipedia.org

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>